Thứ Sáu, Ngày 22/11/2019
Tìm kiếm nhanh: 

Thống kê truy cập

Số lượt truy cập: 7.443.560
Tổng số Thành viên: 2.051
Số người đang xem:  44

Phục Hưng - Một dẫn nhập

Đăng ngày: 25/10/2019 09:47
Phục Hưng - Một dẫn nhập
"... như chúng ta sẽ thấy trong chương sau, những nguồn gốc của Phục Hưng là hòa trộn và đan xen về văn hóa vượt xa những gì mà các luận điểm trên có thể gợi đến, và tác động của nó lan tỏa rất xa bên ngoài bến bờ châu Âu".

Phục Hưng thường liên hệ với những thành quốc (city state) của Italy như Florence, nhưng tầm quan trọng nổi bật của Italy nhiều khi che mờ sự phát triển của những tư tưởng mới ở Bắc Âu, bán đảo Iberia, thế giới Hồi Giáo, Đông Nam Á và châu Phi. Để có một tầm nhìn toàn cầu hơn, sẽ chính xác hơn nếu nhắc đến những “công cuộc Phục Hưng” trên khắp các vùng miền này, mỗi nơi có các đặc tính hết sức riêng biệt và đặc thù. Những nền Phục Hưng khác này có ảnh hưởng chồng lấn và trao đổi với nền Phục Hưng được hiểu một cách truyền thống và cổ điển tập trung ở Italy. Phục Hưng là một hiện tượng nổi bật về tính quốc tế, linh hoạt và biến động.

Ngày nay đã có sự đồng thuận rộng rãi rằng thuật ngữ “Phục Hưng” chỉ một cuộc vận động, biến chuyển sâu rộng và kéo dài về văn hóa, chính trị, nghệ thuật và xã hội ở châu Âu trong khoảng thời gian từ năm 1400 đến1600. Từ này mô tả một thời kì trong lịch sử và cả một công cuộc đổi mới tư tưởng tổng quan về văn hóa.Thuật ngữ này đến từ một từ tiếng Pháp có nghĩa là “tái sinh”. Từ thế kỉ XIX trở đi, nó được dùng để mô tả thời kì trong lịch sử châu Âu khi việc đề cao tri thức và nghệ thuật của nền văn hóa Hi-La được làm sống lại,mở đường cho sự ra đời của cá nhân cũng như những thiết chế văn hóa xã hội hiện đại, định hình rất nhiều dân tộc trong thế giới phương Tây ngày nay.

Các nhà viết lịch sử nghệ thuật thường coi thời Phục Hưng bắt đầu vào thế kỉ XIII với nghệ thuật của Giotto[1] và Cimabue[2] và kết thúc vào cuối thế kỉ XVI với các tác phẩm của Michenlangelovà các họa sĩ theo dòng tranh Venetian như Titian[3]. Các học giả văn chương Anh, Mĩ có quan điểm hoàn toàn khác, họ tập trung vào sự lớn mạnh của văn học bản xứ Anh thế kỉ XVI và thế kỉ XVII trong thơ và kịch của Spencer, Shakespeare[4], Milton[5]. Các nhà sử học lại có quan điểm khác nữa, họ gán cho thời kì từ năm 1500 đến 1700 tên gọi “hiện đại sơ kì” mà không gọi là “thời Phục Hưng”. Những sự khác nhau về cách tính niên đại và cả cách gọi tên đã trở nên mạnh đến nỗi hiệu lực của thuật ngữ này bây giờ đâm ra bị nghi ngờ. Nó còn chút ý nghĩa nào không? Liệu có thể tách thời Phục Hưng ra khỏi thời Trung Cổ trước nó và thời hiện đại sau nó hay không? Liệu có thể bảo vệ một niềm tin vào tính ưu việt của văn hóa châu Âu hay không? Để hiểu những vấn đề này, chúng ta cần biết bản thân thuật ngữ thời Phục Hưng ra đời như thế nào.

Không độc giả nào của thế kỉ XVI thừa nhận thuật ngữ “Phục Hưng”. Từ Italy “rinascita” (tái sinh) được sử dụng ở thế kỉ XVI để nói đến sự sống lại của nền văn hóa cổ điển. Nhưng cho đến giữa thế kỉ XIX, từ tiếng Pháp “renaissance”(Phục Hưng) chưa được dùng để chỉ một giai đoạn lịch sử. Người đầu tiên dùng từ này là Nhà Sử học Pháp Jules Michelet[6], một người Pháp dân tộc chủ nghĩa gắn bó sâu sắc với các nguyên tắc bình quân chủ nghĩa của Cách mạng Pháp. Từ năm 1833 đến năm 1862, Michelet biên soạn công trình lớn nhất của ông, bộ Lịch sử nước Pháp nhiều tập. Ông là một người Cộng hòa tiến bộ, gây tiếng vang mạnh mẽ trong việc lên án cả giới quý tộc lẫn nhà thờ. Năm 1855 ông xuất bản tập 7 trong bộ Lịch sử nước Pháp, lấy tên Phục Hưng. Với ông Phục Hưng có nghĩa:

... sự khám phá thế giới và khám phá con người. Thế kỉ XVI, từ Columbus và Copernic, từ Copernic đến Gallieo, từ khám phá trái đất đến khám phá bầu trời. Con người tìm thấy lại bản thân mình.

Những phát kiến khoa học của các nhà thám hiểm và các nhà tư tưởng như Columbus, Copernic và Gallieo đi liền với những định nghĩa mang tính triết học hơn tính cá nhân mà Michelet nhận dạng trong các tác phẩm của Rabelais, Montaigne và Shakespeare. Tinh thần mới này trái ngược với những gì mà Michelet coi là tính chất “kì quặc và quái đản” của thời Trung Cổ. Đối với ông, thời Phục Hưng biểu hiện cho một tình trạng tiến bộ, dân chủ, ca ngợi những đức tính vĩ đại mà ông đề cao: Lí trí, Sự thật, Nghệ thuật và Cái Đẹp. Theo Michelet, thời Phục Hưng tự nhận thấy bản thân nó từ trong cốt lõi giống với thời hiện đại.

Michelet là nhà tư tưởng đầu tiên định nghĩa thời Phục Hưng như một thời kì lịch sử quyết định trong văn hóa châu Âu thể hiện sự cắt đứt dứt khoát với thời Trung Cổ, và nó tạo ra một sự hiểu biết hiện đại về loài người và vị trí của nó trong vũ trụ. Ông cũng tán dương thời Phục Hưng như biểu hiện một tinh thần hay một thái độ nào đó, cũng như nhắc tới một thời kì lịch sử nhất định. Thời Phục Hưng của Michelet không diễn ra ở Italy vào thế kỉ XIV và XV như chúng ta nghĩ. Trái lại, thời Phục Hưng diễn ra ở thế kỉ XVI. Là một nhà dân tộc chủ nghĩa người Pháp, Michelet hăng hái khẳng định Phục Hưng là một hiện tượng Pháp. Là một người Cộng hòa, ông phản đối sự ngưỡng mộ của Italy thế kỉ XIV đối với Giáo hội và chế độ chính trị bạo ngược mà ông coi là phản dân chủ sâu sắc, và như thế không thuộc về tinh thần Phục Hưng. 

Câu chuyện của Michelet về Phục Hưng bị quy định bởi hoàn cảnh thế kỉ XIX của ông. Thật ra những giá trị Phục Hưng của Michelet gần với những giá trị của cuộc Cách mạng Pháp mà ông yêu mến: ủng hộ các giá trị tự do, lí trí và dân chủ, phản đối bạo quyền chính trị và tôn giáo, trân trọng tinh thần tự do và “nhân phẩm” của con người. Thất vọng về sự thất bại của các giá trị này trong thời ông sống, Michelet lao vào nghiên cứu thời điểm lịch sử khi những giá trị tự do bình quyền đắc thắng và hứa hẹn một thế giới hiện đại thoát khỏi bạo quyền.

(Trích Lời giới thiệu, Phục Hưng - Một dẫn nhập, Tác giả: Jerry Brotton, Dịch giả: Hiếu Tân, Nhà xuất bản Tri thức, 2019)



[1]Giotto (1267-1337): họa sĩ, kiến trúc sư vùng Florence vào cuối thời Trung Cổ. Ông sáng tác trong thời kì Gothic/Phục Hưng sơ khai.

[2]Cimabue (1240-1302): họa sĩ, nhà thiết kế đồ khảm từ Florence.

[3]Tiziano Vecelli (1488/1490-1576), tiếng Anh là Titian: họa sĩ người Italy, thành viên quan trọng nhất của Trường phái Venice thế kỉ XVI. Ông sinh ở Pieve di Cadore, Belluno (thuộc Veneto, Cộng hòa Venice).

[4]William Shakespeare (1564-1616): nhà thơngười Anh, nhà viết kịch và diễn viên, được coi là nhà văn vĩ đại nhất của Anh và nhà viết kịch xuất sắc nhất thế giới. Kịch của ông được dịch ra rất nhiều ngôn ngữ và được trình diễn nhiều hơn bất kì tác phẩm của nhà viết kịch nào khác.

[5]John Milton (1608-1674): nhà thơngười Anh, các tác phẩm của ông được sáng tác trong thời kì biến động tôn giáo và hỗn loạn về chính trị. Tác phẩm anh hùng ca nổi tiếng nhất của ôngThiên đường đã mất (Paradise Lost) được viết bằng thể thơ không vần (blank verse).

[6]Jules Michelet (1798-1874): nhà sử học Pháp. Người đầu tiên sử dụng và định nghĩa từ ‘Phục Hưng’ (tiếng Pháp: tái sinh) như một thời kì của lịch sử văn hóa bộc lộ sự bứt phá quyết liệt khỏi Thời Trung Cổ, tạo ra một hiểu biết hiện đại về loài người và vị trí của nó trong vũ trụ.

| Chia sẻ |
THẢO LUẬN  
Chưa có thảo luận nào
Ý KIẾN CỦA BẠN  
  Hãy đăng nhập để thảo luận

Tin cùng loại cũ hơn