Tin tức-Dịch giả

I. Tiểu sử

Albert Einstein sinh ra trong một gia đình gốc Do Thái tại thành phố Ulm, bên dòng Sông Donau (sông Đa Nuýp), bang Baden-Württemberg, nước Đức ngày 14 tháng Ba năm 1879.^[7] Bố ông là Hermann Einstein, một kĩ sư đồng thời là nhân viên bán hàng. Mẹ ông là Pauline Einstein (née Koch). Năm 1880, gia đình chuyển đến Munich, tại đây bố và bác ông mở công ty Elektrotechnische Fabrik J. Einstein & Cie, chuyên sản xuất các thiết bị điện một chiều.^[7]

Gia đình Einstein không theo đạo của người Do Thái. Các con họ học trường tiểu học Công giáo từ 5 đến 10 tuổi.^[9] Mặc dù lúc còn bé Einstein nói rất khó khăn, nhưng cậu vẫn là học sinh giỏi nhất trường trong các môn khoa học tự nhiên.^[10][11] Khi lớn lên, Einstein tự làm các mô hình và thiết bị cơ học để nghịch và bắt đầu biểu lộ năng khiếu toán học của mình.^[7] Năm 1889, Max Talmud (sau đổi tên thành Max Talmey) chỉ cho cậu bé 10 tuổi Einstein những quyển sách cơ bản của khoa học, toán học và triết học, bao gồm Phê bình lý luận thuần túy của Immanuel Kant và cuốn Cơ bản của Euclid (sau này Einstein gọi là "sách hình học nhỏ thần thánh").^[12] Talmud là một sinh viên y khoa Do thái nghèo đến từ Ba Lan. Cộng đồng người Do thái sắp xếp cho Talmud ăn cùng với Einstein vào các ngày thứ Năm trong tuần trong vòng sáu năm. Trong thời gian này Talmud đã tận tâm hướng dẫn Einstein đến với nhiều chủ đề thú vị.^[13][14]

Năm 1894, công ty của bố cậu bị phá sản: dòng điện một chiều (DC) được thay thế bằng dòng xoay chiều (AC). Để tìm lĩnh vực kinh doanh mới, gia đình Einstein chuyển đến Italy, ban đầu đến Milan và vài tháng sau đó là Pavia. Khi gia đình chuyển đến Pavia, Einstein ở lại Munich để hoàn thành việc học tại Luitpold Gymnasium. Bố Einstein dự định cho anh theo học kĩ thuật điện, nhưng Einstein xung đột với chính quyền và bị gửi vào trường với việc học và dạy giáo điều. Sau này ông viết rằng tinh thần học và sáng tạo bị mất trong sự giới hạn của học thuộc lòng. Mùa xuân năm 1895, anh tìm cách quay trở lại với gia đình ở Pavia, với thuyết phục nhà trường để anh đi bằng cách dùng nhận xét của bác sĩ về anh.^[7] Trong thời gian này, Einstein đã viết bài báo khoa học đầu tiên, "Khảo cứu trạng thái Ether trong từ trường".^[15]

Einstein nộp đơn trực tiếp vào trường Bách khoa liên bang (ETH) ở Zürich, Thụy Sỹ. Do thiếu bằng tốt nghiệp phổ thông, anh phải tham gia thi tuyển, và đã bị trượt, mặc dù anh có điểm rất cao về toán học và vật lý.^[16] Gia đình gửi Albert đến Aarau, miền bắc Thụy sĩ để học nốt phổ thông.^[7] Trong khi ở trọ với gia đình giáo sử Jost Winteler, anh đã yêu con gái của gia đình, Marie. (Em gái Maja Einstein sau này lấy người con trai của Wintelet, Paul).^[17] Ở Aarau, Einstein học lý thuyết điện từ của James Clerk Maxwell. 17 tuổi, anh tốt nghiệp, và với sự đồng ý của bố anh, Einstein đã từ bỏ quyền công dân của vương quốc Württemberg để tránh nghĩa vụ quân sự, để rồi năm 1896 anh tham gia học toán học và vật lý tại trường Bách khoa Kỹ thuật ở Zurich. Marie Wintelet chuyển đến Olsberg, Thụy Sỹ để học.

Trong cùng năm, Mileva Marić, người vợ tương lai của Einstein, cũng vào trường Bách khoa Kỹ thuật để học toán và vật lý, và là thiếu nữ duy nhất trong lớp học. Các năm tiếp theo, tình bạn của hai người phát triển thành tình yêu. Trong một lá thư gửi cho cô, Einstein gọi Marić " một người mà em là người ngang hàng với anh và em có cá tính mạnh mẽ và độc lập như anh."^[18] Einstein tốt nghiệp trường Bách khoa kỹ thuật năm 1900 với tấm bằng cử nhân toán học và vật lý học;^[19] mặc dù các nhà lịch sử đã tranh luận là Marić có ảnh hưởng đến nghiên cứu của Einstein hay không, đa phần các nhà sử học hàn lâm đồng ý là cô không hề có ảnh hưởng khoa học đến Einstein.^[20][21][22]

Sau khi tốt ngiệp đại học, Einstein đã mất gần hai năm khó khăn trong việc tìm một vị trí giảng dạy, cuối cùng một người bạn của bố ông đã giúp ông làm việc tại Bern, ở Cục liên bang về sở hữu trí tuệ, cục bằng sáng chế, với vị trí là người kiểm tra các bằng sáng chế.^[27] Ông đánh giá các sáng chế cho các thiết bị điện từ. Năm 1903, ông vào biên chế lâu năm của Cục sáng chế Thụy sĩ, mặc dù ông đã vượt qua sự đề bạt cho đến khi ông "nắm bắt được công nghệ máy móc".^[28]

Nhiều công việc của ông tại Cục liên quan đến câu hỏi về sự truyền tín hiệu điện và sự đồng bộ hóa cơ điện của đồng hồ, hai vấn đề kĩ thuật xuất hiện rõ ràng trong các thí nghiệm tưởng tượng cuối cùng đã dẫn Einstein tới kết luận trực tiếp về bản chất của ánh sáng và sự liên hệ mật thiết giữa không gian và thời gian.^[29]

Cùng với những người bạn ông gặp ở Bern, Einstein đã thành lập một câu lạc bộ thảo luận hàng tuần về khoa học và triết học, mà ông nói đùa là "Viện hàn lâm Olympia". Họ thảo luận về các nghiên cứu của Henri Poincaré, Ernst Mach, and David Hume, mà sau này ảnh hưởng đến sự nghiệp khoa học và quan điểm triết học của Einstein.

Sự nghiệp hàn lâm

Năm 1901, Einstein có bài báo về lực mao dẫn trong cọng rơm xuất bản trong tạp chí nổi tiếng Annalen der Physik. ^[30] Năm 1905, ông nhận được bằng tiến sĩ tại Đại học Zurich. Luận án có nhan đề "Về một cách mới xác định kích thước phân tử". Trong cùng năm, còn được gọi là năm kỳ diệu của Einstein, ông công bố bốn bài báo đột phá, về hiệu ứng quang điện, về chuyển động Brown, thuyết tương đối đặc biệt, và sự tương đương khối lượng và năng lượng (E=mc²), khiến ông được chú ý tới trong giới hàn lâm trên toàn thế giới.

Năm 1908, ông được coi là nhà khoa học hàng đầu, và được bổ nhiệm làm giảng viên tại Đại học Bern. Các năm sau, ông rời Cuc bằng sáng chế và từ bỏ vị trí giảng viên để trở thành giáo sư vật lý tại Đại học Zurich. Ông trở thành giáo sư chính tại Đại học Karl-Ferdinand (nay là Đại học Charles) ở Praha năm 1911. Năm 1914, ông trở lại Đức sau khi được bổ nhiệm làm giám đốc của Viện Kaiser Wilhelm về vật lý (1914–1932)^[31] và giáo sư tại đại học Humboldt, Berlin, với một điều khoản đặc biệt trong bản hợp đồng cho phép ông được tự do trước những nghĩa vụ giảng dạy. Ông trở thành thành viên của Viện hàn lâm khoa học Phổ. Năm 1916, Einstein được bổ nhiệm làm chủ tịch của Hội Vật lý Đức (1916–1918).^[32][33]

Năm 1911, ông tính toán trên cơ sở lý thuyết mới thuyết tương đối tổng quát, rằng ánh sáng từ một ngôi sao khác sẽ bị bẻ cong bởi trường hấp dẫn của Mặt trơi. Tiên đoán đã được công nhận bởi các quan sát của đoàn thám hiểm thuộc vương quốc Anh do Sir Arthur Stanley Eddington dẫn đầu trong quá trình nhật thực vào ngày 29/5/1919. Các tờ báo quốc tế đăng sự kiện này khiến Einstein trở nên nổi tiếng toàn thế giới. Ngày 7 tháng 11 năm 1919, tờ báo tin tức hàng đầu của Anh The Times in một dòng chữ tựa đề trên trang nhất viết là: "Cách mạng trong Khoa học – Lý thuyết mới về Vũ trụ – Các tư tưởng của Newton đã bị lật nhào".^[34](Sau đó, rất nhiều câu hỏi xuất hiện liệu các đo đạc có đủ chính xác để công nhận tiên đoán.)

Năm 1921, Einstein nhận giải Nobel Vật lý. Do thuyết tương đối hẹp vẫn còn đang tranh cãi, nên hội đồng giải Nobel đã trao giải cho ông vì những giải thích về hiện tượng quang điện và các đóng góp cho vật lý. Ông nhận huy chương Copley từ Hội Hoàng gia năm 1925.

Năm 1933, Einstein phải nhập cư đến Mỹ do Đảng phát xít lên nắm quyền ở Đức^[35] và ông làm việc tại Viện nghiên cứu cao cấp ở Princeton, New Jersey, và ở đó cho đến khi qua đời năm 1955. Tại đây, ông đã không thành công khi cố gắng phát triển thuyết trường thống nhất và bác bỏ cách giải thích đã được chấp nhận của cơ học lượng tử.

Ông và Kurt Gödel, một thành viên khác trong viện, trở thành những người bạn thân. Họ hay đi dạo những quãng đường dài để cùng nhau thảo luận về công việc của nhau.

Khi chiến tranh thế giới lần hai nổ ra tại châu Âu, Einstein đã được khuyên là dùng ảnh hưởng lớn của mình để viết một bức thư gửi tới tổng thống Franklin D. Roosevelt ngày 2/8/1939 để cảnh báo khả năng quân đội phát xít Đức có thể phát triển bom nguyên tử.

Năm 1940, ông trở thành công dân Mỹ.

Năm 1952, ông được đề nghị làm tổng thống Israel, nhưng đã từ chối thông qua bức thư gửi đại sứ quán Israel tại Mỹ Abba Eban (Aubrey Solomon Meir Eban, 1915-2002)^[36]:

Vào ngày 17 tháng tư năm 1955, Albert Einstein bị chảy máu trong do vỡ động mạch chủ, mà trước đó đã được phẫu thuật bởi tiến sĩ Rudolph Nissen năm 1948.^[37] Ông đã viết nháp chuẩn bị cho bài phát biểu trên truyền hình kỷ niệm ngày độc lập thứ bảy của nhà nước Isarel khi trên đường đến bệnh viện, nhưng ông đã không kịp hoàn thành nó.^[38] Einstein đã từ chối phẫu thuật, ông nói: "Tôi muốn đi khi tôi muốn. Thật vô vị để duy trì cuộc sống giả tạo. Tôi đã hoàn thành chia sẻ của mình, đã đến lúc phải đi. Tôi sẽ làm nó thật thanh thản."^[39] Ông mất trong bệnh viện Princeton vào sáng sớm hôm sau ở tuổi 76, nơi ông vẫn tiếp tục làm việc đến hơi thở cuối cùng. Thi thể Einstein được hỏa táng và tro được rải khắp nơi quanh vùng của Viện nghiên cứu cao cấp, Princeton, New Jersey.^[40][41]

Trong quá trình khám nghiệm tử thi, nhà nghiên cứu bệnh học thuộc bệnh viện Princeton, Thomas Stoltz Harvey đã mổ lấy não của Einstein để bảo quản, mà không được sự cho phép của gia đình ông, với hy vọng rằng khoa học thần kinh trong tương lai có thể khám phá ra điều làm Einstein trở nên thông minh.^[42]

II. Tác phẩm:

1. Đã xuất bản (Nxb Tri thức)

2. Các tài liệu tham khao khác (Liên kết bên ngoài)

• Albert Einstein - Cuộc đời và sự nghiệp
• Lá thư mới tiết lộ cuộc sống tình cảm của Einstein
• Những cuộc tình tương đối của Einstein
• New teamses and new technologies survey the experiments of Sobral and Prince. Her Project Erich in portuguese.
• Albert Einstein tại trang Find a Grave cập nhật ngày 11/1/2001
• Works by Albert Einstein (public domain in Canada)
• The MacTutor History of Mathematics archive, School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, 1997. Truy cập 14 tháng 6 năm 2009.
• Why Socialism? by Albert Einstein, Monthly Review, tháng 5 - 1949
• Nobelprize.org Biography:Albert Einstein
• Works by or about Albert Einstein in libraries (WorldCat catalog)